दमकको पहिचान बन्दै साहित्यिक आन्दोलन– अक्षयकोष बन्यो ननिभ्ने सिर्जनाको दीपशिखा

दमक । दमकको सांस्कृतिक जीवनलाई शब्द, सिर्जना र चेतनाले उज्यालो बनाउँदै आएको साहित्य कला संगम दमक ले फेरि एकपटक आफ्नो प्रभावशाली उपस्थिति प्रमाणित गरेको छ। वि.सं. २०५२ सालमा स्थापना भएको यो संस्था आज केवल एउटा साहित्यिक मञ्चमा सीमित छैन, बरु सामाजिक रूपान्तरण, सांस्कृतिक संरक्षण र सृजनशील उत्पादनको एउटा सशक्त अभियानको रूपमा स्थापित भइसकेको छ।

अक्षयकोष: सृजनशीलताको अमर दीप

विभिन्न दाता, साहित्यप्रेमी तथा संस्थागत पहलबाट स्थापना गरिएका अक्षयकोषहरू यस संस्थाको मेरुदण्ड जस्तै बनेका छन्। दमक–१ का भवानी मिश्रद्वारा स्थापना गरिएको ४१ लाख ५० हजार रुपैयाँको कोषदेखि लिएर डा. लेखनाथ न्यौपाने परिवारद्वारा स्थापित ‘तुलसादेवी न्यौपाने स्मृति कोष’, शारदा निरौलाको ‘रूद्र निरौला स्मृति कोष’ र वीरेन्द्र खड्काद्वारा स्थापित ‘चन्द्रवीर स्मृति कोष’सम्म—यी सबैले सृजनशीलताको दियो कहिल्यै निभ्न नदिने काम गरिरहेका छन्।

यी कोषहरू केवल आर्थिक स्रोत मात्र होइनन्; यी त नयाँ स्रष्टा जन्माउने, पुराना स्रष्टालाई सम्मान गर्ने र साहित्यिक ऊर्जा प्रवाह गर्ने जीवित अभियान हुन्। हरेक वर्ष आधा दर्जनभन्दा बढी स्रष्टा तथा समाजका विशिष्ट व्यक्तित्वहरूलाई ११ हजार १११ रुपैयाँदेखि ३५ हजार रुपैयाँसम्म नगद पुरस्कारसहित सम्मान गरिँदै आएको छ।

यसले स्रष्टाहरूलाई मात्र होइन, नयाँ पुस्तालाई पनि साहित्यतर्फ आकर्षित गर्दै सृजनशील यात्रामा अघि बढ्न प्रेरित गरिरहेको छ।

भव्य समारोह: सम्मान र प्रेरणाको संगम

शनिबार केपिआर होटल को सभाहलमा आयोजित ‘पुरस्कार अर्पण समारोह’ साँच्चिकै भव्य र ऐतिहासिक बन्यो। कार्यक्रमका अध्यक्ष विन्दु दहाल मुकदर्शक रहेका थिए भने प्रमुख अतिथिका रूपमा गंगाप्रसाद अधिकारी को गरिमामय उपस्थिति थियो।

कार्यक्रममा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका स्रष्टाहरूलाई सम्मान गरिएको थियो। ‘भवानी मिश्र अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार’बाट आसामका मोहन सुवेदी सम्मानित भए भने ‘तुलसादेवी न्यौपाने स्मृति पुरस्कार’ भीम खतिवडा (धरान) लाई प्रदान गरियो।

यसैगरी ‘भवानी मिश्र राष्ट्रिय पुरस्कार’बाट वासुदेव पाण्डे, खेम नेपाली, राजेन्द्र संग्रौला र वीरेन्द्र थोक्लिहाङ सम्मानित भए। ‘साहित्य कला श्री पुरस्कार’ गोपाल प्रसाद भण्डारी लाई प्रदान गरियो भने ‘रुद्र निरौला स्मृति पुरस्कार’ मेघराज तिम्सिना र ‘चन्द्रवीर स्मृति पुरस्कार’ विना अधिकारी लाई प्रदान गरियो।

सभाहल स्रष्टा, साहित्यप्रेमी, प्राज्ञ, सञ्चारकर्मी र सामाजिक अभियन्ताहरूले खचाखच भरिएको थियो। पूर्व मेचीदेखि पश्चिमसम्मका प्रतिनिधिहरूको उपस्थिति कार्यक्रमलाई राष्ट्रिय स्तरको बनाइरहेको थियो।

विचार, संवाद र सिर्जनाको उत्सव

कार्यक्रम केवल सम्मानमा सीमित रहेन; यो विचार र संवादको पनि एउटा महत्त्वपूर्ण मञ्च बन्यो। प्राज्ञ सुमित्रा बाङ्देल चेली, भीम खतिवडा, गोपाल प्रसाद भण्डारी लगायतले साहित्यको वर्तमान अवस्था, स्रष्टाको भूमिका र संस्थागत योगदानबारे गहिरो विचार व्यक्त गरे।

संस्थाका उपाध्यक्ष यादवप्रसाद अधिकारी ले स्वागत मन्तव्य राखेका थिए भने चन्द्रा गड्तौला को नेतृत्वमा स्वागत गीत प्रस्तुत गरिएको थियो। कार्यक्रमका वक्ताहरूले यस्ता पुरस्कारले स्रष्टालाई थप सिर्जनात्मक बनाउने विश्वास व्यक्त गर्दै नयाँ पुस्तालाई साहित्यतर्फ आकर्षित गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए।

कार्यक्रम सञ्चालन ओमप्रसाद खनाल ले गरेका थिए।

योगदानको निरन्तरता: शब्ददेखि समाजसम्म

साहित्य कला संगम दमक ले मासिक रचना वाचन, कार्यशाला, अन्तरक्रिया, प्रतियोगिता, पुस्तक विमोचन, गजल वाचनदेखि बालसाहित्य कार्यक्रमसम्म सञ्चालन गर्दै आएको छ। ‘सङ्गम’ पत्रिकाका १८ अङ्क प्रकाशन, सङ्गीत प्रशिक्षण कक्षा सञ्चालन र नयाँ प्रतिभा उत्पादनमा संस्थाको योगदान उल्लेखनीय छ।

यस संस्थाले दमकलाई एउटा सक्रिय साहित्यिक केन्द्रको रूपमा उभ्याएको छ। यहाँबाट उत्पादन भएका स्रष्टाहरू देश तथा विदेशमा सक्रिय छन्, जसले संस्थाको प्रभावलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरसम्म विस्तार गरिरहेको छ।

निष्कर्ष: प्रेरणाको उज्यालो यात्रा

दमकको माटोमा उम्रिएको यो सृजनशील अभियान आज एउटा सशक्त आन्दोलनमा परिणत भइसकेको छ। अक्षयकोषमार्फत गरिएको सम्मान, निरन्तर साहित्यिक गतिविधि र सामाजिक चेतनाले यस संस्थालाई विशिष्ट बनाएको छ।

यसरी हेर्दा, साहित्य कला संगम दमक केवल संस्था होइन—यो त एउटा उज्यालो यात्रा हो, जसले शब्दमार्फत समाजलाई रूपान्तरण गर्ने दृढ अठोट बोकेको छ।