रास्वपातिरै कोल्टिने संकेत गर्दै पूर्वप्रधानमन्त्री डा. भट्टराई

इटहरी । डा. बाबुराम भट्टराईले आज गोर्खा–२ बाट दिएको उम्मेदवारी फिर्ता लिँदै १२ मिनेटको भिडियो सन्देश जारी गरे। उनले आफू अब प्रत्यक्ष चुनावी प्रतिस्पर्धामा नभई बाहिरबाट राजनीतिक दलहरूलाई सल्लाह–सुझाव दिने भूमिकामा रहने बताए। उनका अनुसार विभिन्न दलका पुराना र नयाँ साथीहरूले उनलाई “सबैको साझा अभिभावक”का रूपमा रहन सुझाव दिएका थिए।

तर उनले कसलाई समर्थन गर्ने भन्ने कुरा स्पष्ट भने खुलाएनन्। यद्यपि, उनको वक्तव्यले उनी हाल ‘भाइरल पार्टी’ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी ९रास्वपा० तिर ढल्किएका छन् भन्ने संकेत गर्छ।

उनीसँग नजिक रहेका स्रोतका अनुसार रास्वपाका सभापति रवि लामिछाने र उपसभापति डा। स्वर्णिम वाग्लेसँग उनको एक तहको बुझाइ भइसकेको छ। वाग्लेले भट्टराईको उम्मेदवारी फिर्ता हुनुअघि सामाजिक सञ्जालमा स्टाटस लेख्दै उनलाई रास्वपालाई सघाउन आह्वान गरेका थिए। त्यसको १६ मिनेटपछि भट्टराईको भिडियो सन्देश सार्वजनिक भयो — जुन ‘संयोग’भन्दा बढी तालमेलको परिणाम मानिएको छ।

रास्वपाका स्रोतहरूका अनुसार लामिछाने र वाग्लेले फोनमार्फत भट्टराईलाई उम्मेदवारी फिर्ता लिन आग्रह गरेका थिए, र उनले त्यो स्वीकार गरेका हुन्। बाहिर सार्वजनिक रूपमा उनले कुनै पार्टीलाई समर्थनको घोषणा नगरे पनि, आन्तरिक रूपमा उनले रास्वपालाई सघाउने वचन दिएको दाबी स्रोतको छ।

स्रोतका अनुसार भट्टराईले केवल गोर्खा–२ मा होइन, देशभर रास्वपाका उम्मेदवारलाई सघाउनेछन्, र उनको “पहिलो रोजाइको पार्टी” पनि रास्वपा नै हुनेछ।

सन् २०७९ को निर्वाचनअघि उनले “अब कुनै संसदीय चुनावमा भाग नलिने” घोषणा गरेका थिए, तर यसपालि त्यो वाचा तोड्दै पुनः उम्मेदवारी दिएका थिए। अब फेरि उनले उम्मेदवारी फिर्ता लिएपछि राजनीति छोड्नेभन्दा पनि रास्वपामार्फत अप्रत्यक्ष सक्रियता कायम गर्ने देखिन्छ।

भट्टराई अहिले प्रगतिशील लोकतान्त्रिक पार्टी ९प्रलोपा० का संरक्षक हुन्। उनले पार्टी परित्याग नगरे पनि, प्रलोपालाई भविष्य छैन भन्ने उनको बुझाइ हो। त्यसैले रास्वपासँग निकटता बढाउनु उनको व्यावहारिक निर्णय मानिएको छ।

तर यो सम्बन्ध निशर्त भने होइन। राजनीतिक स्रोतका अनुसार चुनावपछि बन्नसक्ने रास्वपा–केन्द्रित सरकारमा भट्टराईलाई “सल्लाहकार भूमिका” दिने विषयमा समझदारी भएको छ। उनले पहिले “राष्ट्रपति” बन्ने चाहना पनि देखाएका थिए, तर रास्वपाले त्यसबारे कुनै प्रतिबद्धता जनाएको छैन।

यो सहकार्यको पृष्ठभूमि नयाँ होइन। करिब दुई वर्षदेखि रास्वपा र भट्टराईबीच संवाद चल्दै आएको थियो। पार्टीले उनलाई संरक्षक वा सल्लाहकारका रूपमा जोड्ने विचार पनि गरेको थियो, तर उनका केही अतिवादी विचारका कारण तत्काल निर्णय हुन सकेको थिएन।

भट्टराईको नेसपा ९नयाँ शक्ति० पार्टी सफल हुन सकेन। पछि उनले जनार्दन शर्मासँग हात मिलाएर प्रलोपा गठन गरे, तर त्यसले पनि जनसमर्थन पाउन सकेन। राजनीतिक रूपमा निष्क्रिय बनेका भट्टराईले अब रास्वपा नै आफ्नो अन्तिम सम्भावना देखेका हुन्।

रास्वपासँग नजिकिने निर्णय आंशिक रूपमा बाध्यताको परिणाम पनि हो। दीर्घ राजनीतिक यात्रापछि उनी अहिले स्थायित्व र प्रभाव खोजिरहेका छन्। तर, संघीयता र पहिचानजस्ता विषयमा रास्वपाको रुखो धारप्रति उनी अझै सशंकित छन्।

यस निर्णयले गोर्खा–२ को चुनावी समीकरणमा उल्लेख्य परिवर्तन ल्याएको छ। रास्वपाका उम्मेदवार कवीन्द्र बुर्लाकोटी भट्टराईबाट मिलेको राहत अनुभव गर्दै अब बलियो स्थितिमा छन्।

डा। बाबुराम भट्टराईको राजनीतिक यात्राको संक्षेप

उनको राजनीतिक जीवन आरोह–अवरोहले भरिएको छ। माओवादी आन्दोलनका प्रमुख योजनाकारका रूपमा उनले लोकप्रियताको शिखर छुए। २०६८ मा प्रधानमन्त्री बनेपछि उनका निर्णयहरू विवादास्पद भए। २०७२ मा संविधान जारी हुनु अघि भारतको पक्षमा उभिएको आरोप लागेपछि उनको लोकप्रियता तीव्र रूपमा घट्यो।

संविधान जारी भएपछि उनले माओवादी पार्टी छाडेर नयाँ शक्ति पार्टी गठन गरे, तर त्यो जनसमर्थन जुटाउन असफल रह्यो। पछि समाजवादी पार्टी, जसपा, र अन्ततः नेसपा जस्ता नयाँ संरचनाहरूमा उनी सरिक भए, तर सबै असफल भए।

२०७९ को चुनावमा उनले उम्मेदवारी नदिई प्रचण्डलाई गोर्खा–२ मा समर्थन गरे, साटोमा आफ्नी छोरी मानुषीलाई काठमाडौंमा माओवादीको साथ मिल्ने सम्झौता गरे, तर मानुषी पराजित भइन्। यसपछि उनले आफ्नो पार्टीको अध्यक्षता पनि छोडे।

अन्ततः जनार्दन शर्माको नेतृत्वमा बनेको प्रलोपा पार्टीमा संरक्षकको रूपमा बसे पनि त्यो पार्टीको प्रभाव नगण्य छ।

भट्टराईको राजनीतिक पतनको सुरुवात संविधान जारी हुनुअघि नै भएको हो। उनी कुनै समय देशका “सबभन्दा पढेलेखेका प्रधानमन्त्री”को रूपमा चर्चित थिए, तर आज उनी “अप्रभावकारी र सैद्धान्तिक रूपले विभाजित” नेताको रूपमा सीमित भएका छन्।

उनका कट्टर विचारहरू अब अप्रासंगिक जस्तै देखिन्छन्। तथापि, उनको सादगी र त्यागका कारण उनले अझै पनि व्यक्तिगत सम्मान कायम राखेका छन्। धेरैले उनलाई “खेर गएको प्रतिभा” भनेर व्याख्या गर्छन्—एक समयको आदर्श नेताबाट आज एक ऐतिहासिक पात्रमा रुपान्तरण भएका।

संक्षेपमा, डा। बाबुराम भट्टराईको उम्मेदवारी फिर्ता र रास्वपासँगको सम्भावित सहकार्यले नेपाली राजनीतिमा नयाँ समीकरणको संकेत गरेको छ। उनी अब प्रत्यक्ष सत्ताको खेलमा नभए पनि, रास्वपाका ‘वरिष्ठ सल्लाहकार’ वा ८८‘नैतिक संरक्षक’८८का रूपमा पुनः देखा पर्न सक्नेछन्।